Köpeğinizin Beslenme Gereksinimleri: Dengeli Diyetin Temelleri 🥩🍗

Kedi ve köpekler, beslenme biçimlerine göre memeliler içerisinde "karnivorlar = etoburlar" diye sınıflandırılmaktadır.

Kediler, köpeklere göre daha obligate (zorunlu) etobur olarak kabul edilirler. Köpekler ise fakültatif (isteğe bağlı) etobur olarak kabul edilirler.

Bu farklılıkların arkasındaki temel nedenler, sindirim sistemlerinin ve besin ihtiyaçlarının farklılığından kaynaklanır. Kedilerin sindirim sistemleri, etobur bir beslenme için optimize edilmiştir ve proteinleri, yağları ve vitaminleri daha verimli bir şekilde sindirebilirler. Köpeklerin sindirim sistemleri ise daha omnivor (hem etçil hem de otçul) bir beslenme için uygundur ve bitkisel besinlerden de yarar sağlayabilmektedirler.

Evcil hayvanınızın sağlıklı ve dengeli bir şekilde beslenmesini sağlamak için, öncelikle onun beslenme gereksinimleri hakkında iyi bir bilgiye sahip olmanız gerekmektedir. Bu bilgi, seçeceğiniz diyetin türünü, içeriğini ve etiket bilgilerini doğru bir şekilde anlamanıza yardımcı olacaktır. Evcil hayvanınız için en uygun diyeti seçebilmek, onun yaşına, ırkına, sağlık durumuna ve aktivite düzeyine göre değişkenlik gösterebilir. Bu nedenle, diyet seçimi yaparken ve paketlenmiş ya da işlenmiş gıdaları değerlendirirken, besin değerleri etiketlerini dikkatle okumak önemlidir. Bu, evcil hayvanınızın sağlıklı ve mutlu bir yaşam sürdürmesi için kritik bir adımdır.

Kedi ve köpekler, hayatlarının farklı evrelerinde özel olarak hazırlanmış diyet formüllerine ihtiyaç duyarlar. Yüksek kaliteli ticari diyetlerle beslenen kedi ve köpeklerde beslenmeyle ilgili hastalıklar nadiren görülmektedir. Öte yandan, tek bir besin maddesine dayanan basit mamalar veya evde hazırlanan diyetler genellikle beslenme açısından yetersizdir ve çeşitli beslenme hastalıklarına neden olabilir. Pet sahipleri tarafından hazırlanan doğal, organik veya vejetaryen diyetler, kedi ve köpeklerde beslenme yetersizliği sendromuna (malnutrisyon) yol açabilir. Ev yapımı bu tür diyetler genellikle lezzet, sindirilebilirlik ve güvenilirlik açısından yetersiz olup, çoğu zaman fazla enerji, tuz ve fosfor içerirken protein, kalsiyum, vitaminler ve iz elementler açısından eksik kalır.

Kedi ve köpeklerin beslenmesiyle ilgili konuşmaya başlamadan önce, bu alanda sıkça kullanılan bazı temel terimleri açıklamak faydalı olacaktır.

Mama:

Evcil hayvanlar için özel olarak formüle edilmiş, dengeli ve besleyici hazır yemdir.

Diyet:

"Diyet", genellikle bir canlının günlük ya da dönemsel olarak tükettiği yiyecek ve içeceklerin tamamını ifade eder. "Rasyon" ise, özellikle hayvan beslemede kullanılan bir terimdir ve bir hayvanın bir gün içinde alması gereken toplam yem miktarını ifade eder.

Bu bağlamda, "diyet rasyon", özellikle hayvan beslemede, bir hayvanın ihtiyaçlarına göre özel olarak dengelenmiş ve ölçülmüş yiyecek miktarlarına atıfta bulunur.

Tam Yemler:

Hayvan beslemede kullanılan bir terimdir ve belirli bir hayvanın tüm temel beslenme ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde formüle edilmiş, dengeli bir yemdir. Bu tür yemler, genellikle hayvanların yaşına, sağlık durumuna, aktivite seviyesine ve özel beslenme gereksinimlerine göre özel olarak tasarlanmıştır.

Tamamlayıcı Yemler:

Evcil hayvanların (kedi, köpek, kuş, balık vb.) temel besin ihtiyaçlarının tamamlanmasına yardımcı olmak için kullanılan besinlerdir. Bu besinler, tek başına yem olarak değil, ana mamaya ilave olarak verilir. Tamamlayıcı yemler, hayvanların genel sağlıklarını ve refahlarını geliştirmeye, belirli besin eksikliklerini gidermeye veya özel sağlık durumlarını yönetmeye yardımcı olabilir.

Özel Amaçlı Yemler:

Evcil hayvanların (kedi, köpek, kuş, balık vb.) özel besin ihtiyaçlarını karşılamak için veteriner hekimler tarafından formüle edilen ve yine veteriner hekimlerin yönlendirmeleri ve tavsiyeleri doğrultusunda kullanılan ürünlerdir. Bu ürünler, hayvanların türüne, yaşına, sağlık durumuna, aktivite seviyesine ve özel gereksinimlerine göre farklı besin içeriklerine sahip olabilir.

1)      ENERJİ GEREKSİNİMİ

Köpek ve kedilerde enerji ihtiyacı, hayvanın yaşı, ağırlığı, fizyolojik durumu (gebelik, emzirme, aktivite, çevre sıcaklığı vs) gibi etkenlere bağlı olarak değişir. 

Kedi ve köpeklerin temel metabolizmaları için gerekli olan enerji ve besin maddeleri ihtiyaçlarına yaşama payı ihtiyacı denir. Büyümesini tamamlamış köpek ve kedilere ergin denilmektedir. Ergin köpeklerde kg metabolik canlı ağırlık başına yaşama payı enerji ihtiyacı 45 (büyük ırklar) ile 140 (küçük ırklar) kcal metabolize olabilir enerji (ME) arasında ve ortalama 132 kcal, ergin kedilerde ise kg canlı ağırlık başına 60 (sakin) ile 80 (aktif) kcal ME arasında değişir ve ortalama olarak 70 kcal olarak kabul edilir (Çizelge 1).

Mama etiketleri üzerinde gördüğünüz “ME” kısaltması metabolize olabilir enerji anlamına gelir; dışkı, idrar ve yakılabilir gazlardan gelen ve vücuttan atılan enerjinin, brüt enerjiden cıkarıldıktan sonra kalan formudur. Yani yem enerjisinin petiniz tarafından kullanılabilen kısmıdır.

Diyet ne kadar fazla sindirilebilirliğe sahip ise, dışkı ile atılan enerji o kadar azalacak ve petinizin kullanabileceği enerji o kadar artacaktır. Bu da diyet enerjisinin tasarrufu anlamına gelmektedir.

Her hayvan türünün besin maddelerini sindirme oranları farklıdır. Örnek verecek olursak bir inek lif (selüloz) oranı yüksek yemleri yüksek oranda sindirebilirken bu oran köpeklerde ve kedilerde daha düşüktür. Pişirilmiş (ekstruzyon) lif içeren diyetler, petler tarafından daha yüksek oranda sindirilebilir. Böylelikle diyet enerjisinin yararlanımı artar.

Hayvanınızın yaşına ve fizyolojik durumuna uygun olarak diyetinin ve mama alımının dikkatle ayarlanması çok önemlidir. Pazarda bulunan bazı düşük kaliteli mamalar yeterli enerjiyi sağlamaz. Bu durum özellikle büyüme evresindeki ya da yeni doğum yapmış ve laktasyonda olan hayvanlar için geçerlidir. Petiniz bu mamayı tükettiğinde tam olarak doyduğunu hissedene kadar yemesine karşın yeterli enerjiyi alamaz. Böylece petiniz negatif enerji dengesine girer ve sırası ile önce vücuttaki yağ dokusundan sonra da protein dokusundan (kaslardan) gereksinim sağlanmaya çalışılır. Her iki kompenzasyon mekanizmasının da organizmaya zararlı etkileri vardır.

2)      KARBONHİDRATLAR

Kedi ve köpek beslemede karbonhidratların pratik değeri oldukça düşüktür. Kedi ve köpeklerde, endojen enzimlerle şeker ve nişasta gibi basit karbonhidratlar kolay çözünürler ve bu özellikleri onların sınırlı miktarda olsa da etkili bir enerji kaynağı olarak görev yapmalarını sağlar. Öte yandan, selüloz gibi kompleks karbonhidratlar kolay çözünmezler ve bu nedenle, bu tür karbonhidratlar kedi ve köpeklerin endojen enzimleri tarafından etkili bir şekilde sindirilemez.

Bununla birlikte lifler, kedi ve köpek beslenmesinde çeşitli faydalar sunar;

v  İlk olarak, lifler, mekanik doyum hissine katkıda bulunarak hayvanların daha uzun süre tok hissetmelerini sağlar. Bu, özellikle obezite eğilimi gösteren hayvanlar için önemlidir çünkü aşırı yeme davranışını kontrol altına alabilir.

v  İkincisi, lifler bağırsak hareketlerinin düzenlenmesine yardımcı olur, bu da hem ishali önlemeye hem de konstipasyonu (kabızlık) hafifletmeye yardımcı olabilir.

v  Son olarak, lifler kolon sağlığını destekler; fermentasyon yoluyla kısa zincirli yağ asitleri üretilir ve bu asitler kolonik hücreler için bir enerji kaynağı sağlar ve inflamasyonu azaltabilir. Bu etkileşimler, kedi ve köpeklerin genel sindirim sağlığının korunmasına önemli katkılar sağlar.

Kedi ve köpek diyetlerinde selüloz oranı, genellikle diyet lifinin bir parçası olarak değerlendirilir ve bu oran, spesifik beslenme ihtiyaçlarına ve sağlık durumlarına göre değişebilir. Normal koşullar altında diyetlerinde selüloz oranı %2 - 5 üzerine çıkmaz.

Amilaz, sindirim sisteminde önemli rolü olan bir enzimdir. Karmaşık karbonhidratları daha basit şekerlere parçalama konusunda kilit bir görev üstlenir. Köpeklerdeki amilaz aktivitesi kedilerden üç kat daha fazladır. Buna bağlı olarak kuru köpek mamaları %30-60 oranında karbonhidrat (lif, hemiselüloz, lignin, nişasta ve şeker) içermektedir ve bu durumun herhangi bir olumsuz etkisi yoktur.

Gebelik ve laktasyon dönemleri, köpeklerde özellikle yüksek enerji talebi olan dönemlerdir. Bu dönemlerde, annenin kendi besin gereksinimlerinin yanı sıra yavrularını beslemek için de ekstra enerjiye ihtiyacı vardır. Yapılan araştırmalar, bu artan enerji ihtiyacının bir kısmının diyetle alınan karbonhidratlardan karşılanabileceğini ve bunun herhangi bir olumsuz etkiye yol açmadığını ortaya koymaktadır.

Kediler için karbonhidratlar esansiyel (hayati) besin maddeleri arasında yer almaz. Kediler doğal olarak etobur oldukları için, ana enerji kaynakları olarak proteine ve yağa yüksek oranda bağımlıdırlar. Bununla birlikte, karbonhidratlar kedilerin diyetinde dengeli bir şekilde ve ihtiyaçlar doğrultusunda yer alabilir.

3)      PROTEİNLER

Proteinler, vücuttaki hücrelerin yapısını oluşturan, enzim ve hormon üretiminde önemli rol oynayan ve çeşitli biyolojik işlevleri yerine getiren temel bileşenlerdir. Vücudun azotlu yapı taşlarını üretmek ve sürekli olarak yenilemek için ihtiyaç duyduğu proteinler, aynı zamanda esansiyel amino asitlerin başlıca kaynağıdır.

Proteinlerin İşlevleri:

Yapısal Fonksiyonlar: Proteinler, hücre duvarlarından kas dokusuna kadar vücudun birçok farklı bölümünde yapısal ve mekanik işlevler görürler.

Katalizörler: Enzimler, belirli kimyasal reaksiyonları hızlandıran proteinlerdir. Bu enzimler sayesinde, metabolik süreçler düşük enerji ile hızlı ve verimli bir şekilde gerçekleşebilir.

Taşıma ve Depolama: Hemoglobin gibi proteinler, oksijeni akciğerlerden dokulara taşırken, ferritin gibi başka proteinler vücutta demir depolar. Bu taşıma ve depolama işlevleri hayati önem taşır.

Bağışıklık Sistemi: Antikorlar da protein yapısına sahiptir ve vücudu patojenlere karşı korur. Antikorlar, spesifik yabancı molekülleri (antijenleri) tanıyarak, bunlara bağlanır ve onları etkisiz hale getirir.

Hormonlar: Bazı hormonlar protein yapıdadır ve bu hormonlar vücuttaki çeşitli işlevleri düzenler.

Kediler ve köpekler, 22 farklı amino asitten oluşan proteinleri kullanırlar. Bunlardan 10 tanesi esansiyel amino asitlerdir ve bu amino asitler vücut tarafından üretilemez. Bu nedenle, kedilerin ve köpeklerin beslenmesinde bu 10 esansiyel amino asidin yeterli miktarda alınması gerekir.

Esansiyel Amino Asitler:

·         Fenilalanin

·         Valin

·         Treonin

·         İzolin

·         Lösin

·         Lisin

·         Metiyonin

·         Triptofan

·         Histidin

·         Arjinin

Et, tavuk, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi besinler esansiyel amino asitler açısından zengindir. Bu amaçla kedi ve kopek diyetlerinde tavuk veya kanatlı yan ürünleri unu, kuzu unu, kanatlı veya kuzu etlerine yer verilmektedir. Bitkisel kaynaklı besinler de bazı esansiyel amino asitleri içerir. Baklagiller, kuruyemişler, tohumlar ve bazı tahıllar bitkisel kaynaklı esansiyel amino asitlerin iyi kaynaklarıdır.